شكستگى در ساير استخوانهاى بدن است . استخوان سر - اگر بشكند - طبيعت پينه استخوانى چندان نيرومند و سفتى بر آن نمىگذارد كه بر شكسته استخوانهاى ديگر مىگذارد . پينهء استخوان سر پينه‌ايست ناتوان و كم‌دوام . هم از اين جهت و براى اينكه چرك و كثافت زخم شكستگى به درون راه نيابد ، و در صورتى كه تشخيص مىدهى شكستگى كامل است ، استخوان شكسته را بيرون بياور و اگر شكستگى كامل نبود و جانبى بود ، شكسته را ببر و خودت را با پيوند دادنش مشغول مكن ! اگر شكستگى در كاسهء سر واقع شده است ، نبايد علاج را به تأخير اندازى . اگر فصل تابستان و گرما است نبايد بالاتر از هفت روز معالجه به تأخير افتد . و اگر فصل زمستان و سرما است نبايد معالجه از ده روز بيشتر به عقب بيفتد . و تا زودتر علاج شود بهتر است و از وقوع رويدادهاى خطرناك و بزرگ دور تر مىشود . - براى چه دربارهء علاج شكستگى سر اين همه اصرار داريم و مىگوييم كه بايد استخوان را لخت ديد و قطعه استخوان شكسته را بركشيد و بريد و برچيد ؟ ! زيرا : 1 - اگر استخوان شكسته استخوان سر نيست بلكه در اندامى ديگر غير از سر است ، از طريق باندپيچى - كه شرحش گذشت - راه بر مواد زيان‌آور بسته مىشود كه به داخل شكسته نفوذ نكند . اين باندپيچى با اين همه پيچ و خم در سر ممكن نمىباشد . 2 - در معالجهء استخوان شكسته‌اى كه در سر نباشد ، براى اينكه چرك و پليدى آبكى از داخل شكسته بيرون ريزد نياز داريم كه اندازهء معينى از استخوان را ببريم و برچينيم تا چرك و پليدى به آسانى بيرون آيد و حتى اگر در داخل استخوان چرك توليد شود باز نياز به بريدنى داريم كه مبادا چرك و پليدى - چنان كه سابقا اشاره كرديم - با مخ استخوان درآميزد و فتنه‌اى برانگيزد . اگر حال استخوانهاى ديگر اين باشد ، چگونه با استخوان شكستهء سر اين احتياط را روا نداريم ؟ زيرا چنان كه شرح داديم استخوانهاى شكسته در غير سر ، از بند و بساط باندپيچى و جبيره و غيره و غيره تا اندازهء زيادى از پذيرش مادهء ناباب محفوظ مىمانند ، كه اين حالت در كاسهء سر ممكن نيست . پس بايد در كاسهء شكستهء سر بيشتر مواظب حال باشيم ، برچيدن و بريدن و دريدن پوست و گوشت بالاى استخوان شكسته و لخت و نمودار كردن شكسته حتما در حد لازم و امكان اجرا شود . و تا مطمئن نباشى كه روىآورى بدخصال روى نمىدهد ، نبايد شكستهء كاسه سر را به هم جوش دهى . اگر بيم آن نباشد كه چرك و خونابهء آبكى به درون سرازير شود ، حتما بريدن استخوان لازم نيست . بريدن استخوان در كاسهء شكستهء سر بايد سزاوارترين جاى بريدن را در نظر بگيرى . اين سزاوارترين جا ، جايى است كه حدس مىزنى درست در برابر جاى جمع شدن چرك و پليدى داخل واقع است و چرك آسان‌تر و كامل‌تر از آن به بيرون راه مىيابد . و تا ممكن است جايى را براى بريدن انتخاب كن كه